Ένα εξαιρετικό άρθρο του Χρήστου Κάτσικα φιλοξενεί ο ιστοτοπος alfavita με αφορμή τα όσα απαράδεκτά έγιναν χθες στο 1ο Γυμνάσιο Νέας Ιωνίας, όταν η αστυνομία προχώρησε στη σύλληψη εκπαιδευτικών επειδή έτσι… ήθελε ένας γονιός, με το συγκεκριμένο άρθρο να κάνει μια καταγραφή ανάλογων περιστατικών ανά τη χώρα.
Το άρθρο του Χρήστου Κάτσικα έχει τον πολύ ενδιαφέροντα τίτλο «Το “σχολείο του αυτόφωρου” ή όταν το κράτος μεταφέρει ευθύνες και αδυναμίες του συστήματος στο πρόσωπο του εκπαιδευτικού».
Ενδεχομένως αυτό να οδηγεί σε συνειρμούς και με τον άλλον, εξαιρετικά σημαντικό κοινωνικό τομέα, αυτόν της δημόσιας υγείας, με αφορμή την ανάρτηση του zonews για τα όσα περιγράφουν οι εργαζόμενοι στο νοσοκομείο της Νέας Ιωνίας, την «Αγία Όλγα».
Όπως λένε μεταξύ άλλων, όταν το νοσοκομείο «φρακάρει» από περιστατικά, η μοναδική «λύση» που προτάσσεται από τη Διοίκηση είναι η εντολή «κάντε εξιτήρια», μετακυλίοντας την ευθύνη στους εργαζόμενους και θέτοντας σε κίνδυνο την ασφάλεια των ασθενών. Ποιος θα έχει την ευθύνη για το εξιτήριο; Μα οι εργαζόμενοι φυσικά.
Εδώ λοιπόν είναι φανερό ότι έχουμε ένα συγκεκριμένο μοτίβο.
Επί του προκειμένου, η κατάσταση με κάποιους γονιούς στα σχολεία έχει κυριολεκτικά «ξεφύγει» εδώ και αρκετό καιρό και αυτό είναι κάτι που σημειώνουν όλο και περισσότεροι. Δυστυχώς σε κάποιους επικρατεί η αντίληψη ότι σ’ οποιοδήποτε περιστατικό το δικό τους παιδί έχει το «απόλυτο δίκιο» και όλοι οι άλλοι, το «απόλυτο άδικο».
Προφανώς υπάρχουν περιπτώσεις όπου ο γονιός και πρέπει και οφείλει να χειριστεί με προσοχή ένα θέμα που μπορεί να αφορά το παιδί του. Εκεί χρειάζεται μία σοβαρή, ώριμη και υπεύθυνη προσέγγιση, προκειμένου να ξεπεραστεί το όποιο θέμα.
Δεν είναι δυνατόν όμως από αυτό το σημείο, να πηγαίνουμε στο άλλο άκρο και ουσιαστικά ο γονιός να απαλλάσσει αυτομάτως το παιδί του, γιατί πολύ απλά είναι το… δικό του παιδί και ταυτόχρονα να «φταίει» πάντα ο εκπαιδευτικός γιατί αυτό, δυστυχώς, είναι η εύκολη λύση και πολλές φορές «απαλλάσσει» τους ίδιους τους γονείς από τις δικές τους ευθύνες.
Σύμφωνα με πληροφορίες που όμως δεν έχουν διασταυρωθεί ακόμη, αιτία του περιστατικού στο 1ο Γυμνάσιο Νέας Ιωνίας, ήταν μάλλον ένας “κλασικός” λόγος: Η ποινή που δόθηκε σε ένα μαθητή και στη συνέχεια ένας γονιός που ζητάει τον λόγο γιατί δόθηκε ποινή στο παιδί μου, για να ακολουθήσει στο τέλος λεκτική ένταση.
Το σίγουρο πάντως είναι ότι δεν είναι δυνατόν εκπαιδευτικοί να μην μπορούν να κάνουν τη δουλειά τους, να βρίσκονται μπλεγμένοι ανά πάσα στιγμή και ταυτόχρονα τα χέρια τους να είναι διαρκώς δεμένα εάν τολμήσουν να κάνουν αυτό που νομίζουν καλύτερο για την κάθε περίπτωση.
Κάποιες δεκαετίες πριν, όταν ένας δάσκαλος ή ένας καθηγητής ενημέρωνε έναν γονιό για μία αρνητική συμπεριφορά του παιδιού του, αυτός που είχε μπλεξίματα, από τον γονιό του, ήταν ο μαθητής. Τώρα, σε μια παρόμοια περίπτωση αυτός που έχει μπλεξίματα από τον γονιό είναι ο… εκπαιδευτικός.
Ακολουθεί το άρθρο και προφανώς οι φωτογραφίες είναι προϊόν τεχνητής νοημοσύνης:
Το “σχολείο του αυτόφωρου” ή όταν το κράτος μεταφέρει ευθύνες και αδυναμίες του συστήματος στο πρόσωπο του εκπαιδευτικού
Αυτόφωρα, προσαγωγές και συλλήψεις εκπαιδευτικών μέσα σε σχολεία μετά από μηνύσεις γονέων – Πώς η σχολική ζωή ποινικοποιείται και ποιος τελικά πληρώνει το τίμημα.
Υπάρχει μια στιγμή που δεν περιγράφεται εύκολα σε κανένα αναλυτικό πρόγραμμα: το κουδούνι χτυπά, οι μαθητές μπαίνουν για μάθημα — και στην αυλή ή στον διάδρομο εμφανίζεται περιπολικό. Κάποιες φορές δεν έρχεται «για ασφάλεια», αλλά για να πάρει έναν εκπαιδευτικό ή έναν διευθυντή. Όχι ύστερα από πολύμηνη έρευνα. Όχι μετά από θεσμική διερεύνηση. Αλλά με τη λογική του εδώ και τώρα: μήνυση, αυτόφωρο, σύλληψη.
Το νέο αυτό μοτίβο —η μεταφορά σχολικών περιστατικών στη σφαίρα του ποινικού δικαίου με ταχύτητα που θυμίζει “fast track”— δεν είναι μία υπόθεση. Είναι ένα κλίμα. Και όσο παγιώνεται, τόσο μεταμορφώνει το σχολείο: από κοινότητα μάθησης σε χώρο διαρκούς νομικής ανασφάλειας.
Δεν πρόκειται για μεμονωμένες «ακραίες ιστορίες». Πίσω από κάθε περιστατικό διακρίνεται ένας νέος μηχανισμός που χτίζεται σιωπηλά: η μεταφορά της σχολικής καθημερινότητας από το πεδίο της παιδαγωγικής στο πεδίο του ποινικού δικαίου. Κι όταν αυτό συμβαίνει, το σχολείο παύει να είναι χώρος εμπιστοσύνης — γίνεται πεδίο φόβου.
Μόλις χθες σε γυμνάσιο της Νέας Ιωνίας Αττικής, έπειτα από έντονη λεκτική αντιπαράθεση γονέα με την Διευθύντρια, ο γονέας κάλεσε την αστυνομία και ακολούθησε σύλληψη εντός σχολείου με αυτόφωρο. Το περιστατικό ανέδειξε ένα νέο, επικίνδυνο δεδομένο: διοικητικές αποφάσεις σχολείου μπορούν να εξελιχθούν σε “αστυνομικό επεισόδιο” μέσα σε λίγα λεπτά.
Από το προαύλιο… στο Αστυνομικό Τμήμα
Τα περιστατικά που έχουν δει το φως της δημοσιότητας, σχηματίζουν μια ανησυχητική αλυσίδα. Διαφέρουν ως προς το “συμβάν”, όμως μοιάζουν ως προς την κατάληξη: η αστυνομία εισέρχεται στο σχολείο και ο εκπαιδευτικός μετατρέπεται σε ύποπτο ή σε κρατούμενο.
Ηγουμενίτσα: σύλληψη εκπαιδευτικού “εφημερίας”
Σε σοβαρό επεισόδιο ενδοσχολικής βίας στο 1ο Λύκειο Ηγουμενίτσας, με τραυματισμένο μαθητή που μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο, συνελήφθησαν οι εμπλεκόμενοι μαθητές. Όμως συνελήφθη και εκπαιδευτικός που είχε καθήκοντα επιτήρησης στο προαύλιο, με κατηγορία παραμέλησης εποπτείας ανηλίκων, πριν τελικά αφεθεί ελεύθερη με εντολή εισαγγελέα.
Το συμβολικό βάρος, ωστόσο, έμεινε: όταν ξεσπά βία, η ευθύνη “κυλά” προς τα κάτω — και συχνά σταματά στον εκπαιδευτικό.
Ιωάννινα: καθηγητής συνοδός στο αυτόφωρο επειδή μαθητές πήραν αλκοόλ
Σε σχολική εκδρομή, στο πλαίσιο ελέγχων για την προστασία ανηλίκων από αλκοόλ, συνελήφθη όχι μόνο ο υπεύθυνος καταστήματος που πούλησε ποτά, αλλά και ο συνοδός καθηγητής.
Εδώ η εποπτεία αντιμετωπίζεται σαν απόλυτη ευθύνη, λες και ο εκπαιδευτικός μπορεί να είναι πανταχού παρών και παντογνώστης, χωρίς ανθρώπινα όρια.
Αρτέμιδα–Μαρκόπουλο: σύλληψη μέσα στο σχολείο μετά από καταγγελία μαθητή
Σε άλλη περίπτωση, καταγράφεται είσοδος αστυνομικών δυνάμεων σε σχολείο κατά τη διάρκεια λειτουργίας του και σύλληψη εκπαιδευτικού με αυτόφωρη διαδικασία, μετά από καταγγελία ανήλικου μαθητή για επεισόδιο που προηγήθηκε την προηγούμενη ημέρα. Η πολύωρη παρουσία αστυνομικών στον χώρο δημιούργησε κλίμα φόβου στην εκπαιδευτική κοινότητα, ενώ ακολούθησαν κινητοποιήσεις αλληλεγγύης.
Κρήτη: δίωξη διευθυντή επειδή μάλωσαν δύο μαθητές
Σε μεγάλο ΕΠΑΛ της Κρήτης, διευθυντής διώκεται μετά από περιστατικό λεκτικής διένεξης και χειροδικίας μεταξύ δύο μαθητών στο διάλειμμα — διάρκειας λίγων δευτερολέπτων.
Οι καθηγητές υπερασπίζονται τον διευθυντή, υπογραμμίζοντας πως το επεισόδιο συνέβη σε ώρα κενού, που προέκυψε από ελλείψεις εκπαιδευτικών και προσωπικού. Δηλαδή: το κράτος αφήνει κενά — και όταν το κενό γεννήσει πρόβλημα, η ευθύνη “επιστρέφει” στο σχολείο.
Ρόδος: το σχολείο στη δίνη οικογενειακής διαμάχης
Σε άλλη περίπτωση, δύο εκπαιδευτικοί οδηγήθηκαν κρατούμενοι με αυτόφωρη διαδικασία έπειτα από μήνυση γονέα που —σύμφωνα με αναφορές— βρισκόταν σε διένεξη με τη σύζυγό του για την επιμέλεια.
Το σχολείο, αντί να προστατεύεται θεσμικά, μετατρέπεται σε χώρο εκτόνωσης κοινωνικών συγκρούσεων που κανονικά απαιτούν κοινωνικές υπηρεσίες, ψυχολόγους και δομές υποστήριξης.
Τι ενώνει αυτές τις ιστορίες
Δεν είναι ίδιες οι υποθέσεις. Ίδιος είναι ο μηχανισμός:
Συμβάν σχολικής ζωής (καβγάς, εκδρομή, βία, ένταση με γονέα)
Μηνυτήρια κίνηση/κλήση στην αστυνομία
Αυτόφωρο ή προσαγωγή
Δημόσια απονομιμοποίηση του ρόλου (μπροστά σε μαθητές/κοινότητα)
Μετατόπιση ευθύνης: από τις ελλείψεις, τη θεσμική ανεπάρκεια, την πρόληψη → στον εκπαιδευτικό/διευθυντή
Κάπως έτσι η παιδαγωγική πράξη παύει να είναι πράξη εμπιστοσύνης και γίνεται πράξη “ρίσκου”.
Αυτόφωρο στο σχολείο: Πού τελειώνει η προστασία και πού αρχίζει η διαπόμπευση
Η αυτόφωρη διαδικασία είναι ένα αυστηρό εργαλείο της ποινικής νομοθεσίας, σχεδιασμένο για περιπτώσεις όπου το αδίκημα τελείται ή μόλις τελέστηκε.
Στην πράξη, όμως, όταν μεταφέρεται μέσα στον σχολικό χώρο:
προκαλεί δημόσια διαπόμπευση εκπαιδευτικών μπροστά σε μαθητές,
παράγει κλίμα φόβου στην κοινότητα,
λειτουργεί ως μηχανισμός πίεσης (και όχι μόνο ως απονομή δικαιοσύνης),
δημιουργεί παιδαγωγική ζημιά που δεν “αναιρείται” ούτε με αθώωση.
Κρίσιμο ερώτημα:
Μπορεί ένα σχολείο να λειτουργεί παιδαγωγικά, όταν η διαχείριση κρίσεων αντιμετωπίζεται ως ποινικό αδίκημα;
Το κοινό νήμα: “μεταφορά ευθύνης”
Σε όλες τις υποθέσεις υπάρχει ένας πυρήνας: το κράτος μεταφέρει ευθύνες και αδυναμίες του συστήματος στο πρόσωπο του εκπαιδευτικού.
Όταν υπάρχουν ελλείψεις, μεγάλα τμήματα, απουσία σχολικών φυλάκων, ανεπαρκείς ψυχολόγοι και κοινωνικοί λειτουργοί, το σχολείο λειτουργεί στο όριο. Και όταν το όριο σπάσει, δεν αναζητείται η ευθύνη της πολιτείας, αλλά ο πιο εύκολος ένοχος.
Οι συνέπειες: η παιδαγωγική “παγώνει”
Η συχνή απειλή καταγγελίας και αυτόφωρου οδηγεί:
σε εκπαιδευτικούς που διστάζουν να παρέμβουν σε περιστατικά,
σε αποφυγή εκδρομών και δράσεων (για να μη “φορτωθούν” ευθύνη),
σε σχολεία που λειτουργούν με άμυνα και φόβο, όχι με εμπιστοσύνη.
Κι αυτό είναι το πιο οδυνηρό: η παιδαγωγική σχέση —το θεμέλιο του σχολείου— αρχίζει να ραγίζει.
